Zagadki z cerkwią w tle ...

[bartolomeo]

Pytający usunął pytanie, ale ja zostawiam odpowiedź.

cóż to jest za cerkiew

Rzepedź.

A w sprawie konstrukcji cerkwi obejrzyj najlepiej... ich konstrukcję Poważnie mówię, nie bryłę z zewnątrz ale konstrukcję. Wieża nad babińcem to coś innego niż cebulka nad babińcem, nawet jak mają*tę*samą*wysokość.

[Wojtek Pysz]

Prześledziłem blisko tuzin pozycji, gdzie znajduje się co najmniej rozdział o zabytkach, architekturze Bieszczadów. Jest pewna nieścisłość w zakresie cerkwi w stylu łemkowskim północno-wschodnim wieżowym i bezwieżowym. [....]
Zastanawiam się czy ten szczegółowy podział cerkwi łemkowskich nie jest zrobiony trochę na siłę w celu szufladkowania.

"Typ północno-wschodni, wariant wieżowy" - ten sposób klasyfikacji cerkwi zaproponował w latach 60. XX w. Ryszard Brykowski, badacz i znawca architektury drewnianej, nie tylko cerkiewnej (obecnie prof. dr hab.), który ma pasję szufladkowania (teraz zauważyłem, że użyłeś tego samego słowa). Niezależni badacze i znawcy tematu nie do końca popierają ten podział i nieczęsto go stosują. Nie jest wykorzystywany np. w Katalogu Zabytków Sztuki. Jest on natomiast używany przez wielu autorów przewodników oraz opracowań na stronach internetowych.

Typ północno-wschodni występuje na wschodnich krańcu obszarów łemkowskich, po polskiej stronie Karpat. Początkowo (1969 r.) określany był przez R.B. jako typ wschodni i nie był dzielony na wariant bezwieżowy i wieżowy (typ wieżowy został jakby niezauważony). Typ opracowany został z uwzględnieniem czterech cerkwi: Komańcza (spłonęła w 2006), Kulaszne (spłonęła w 1974), Rzepedź i Turzańsk. Wspólne cechy dla wariantu pn-wsch. określone zostały przez autora następująco:
• Rzut poziomy jest najczęściej trójdzielny: prezbiterium, nawa i babiniec. Rzut może być wydłużony przez dodanie przedsionka o równej szerokości z babińcem, niekiedy też zakrystii na przedłużeniu prezbiterium;
• W bryle cerkwi nie ma wieży, wieża dostawiona jest w osi budynku, w pewnej odległości po zachodniej stronie. Bezizbicowa wieża zwieńczona jest hełmem analogicznym, jakie występują nad pomieszczeniami cerkwi.
• Wysokość zrębu trzech podstawowych członów jest jednakowa
• Wszystkie trzy człony (niekiedy tylko prezbiterium i nawę) kryją niskie, ośmiopolowe kopuły, schowane pod wspólnym, jednokalenicowym i wielopołaciowym dachem. W późniejszych konstrukcjach kopuły były stopniowo zastępowane przez sufity, niekiedy z fasetami;
• Poszczególne części cerkwi (za wyjątkiem przedsionka) wieńczą okazałe, baniaste hełmy z pozornymi wieżyczkami sygnaturowymi;
• Z zewnątrz cerkiew opasana jest przez dwa gzymsy: podokapowy i nadokienny. Gzyms nadokienny nie jest wyprowadzony na zachodnią elewację babińca, gdyż na jego linii bierze swój początek pulpitowy dach przedsionka;
• Na osi cerkwi, po zach. stronie znajdują się wolno stojące dzwonnice o konstrukcji słupowo-ramowej, bez izbic, o ścianach pochyłych, podzielonych zadaszonymi gzymsami na trzy kondygnacje, zwieńczone hełmami o kształtach zbliżonych (lub identycznych) do pozornych wieżyczek sygnaturkowych nad cerkwią.

W latach 80. XX w. R.B. zauważył istnienie większej liczby cerkwi, mających podobne cechy, tyle, że niektóre z nich mają … wieżę posadowioną na zrębie babińca, zamiast stojącej „luzem” obok. Do tego typu R.B. zaliczył cerkwie: Radoszyce, Wisłok Wielki, Zawadka Rymanowska, Wróblik Szlachecki, Szczawne, Bodaki.

Na tym zakończę teoretyzowanie, bo doszliśmy już do Twojego wariantu „wieżowego”. Teoretyzowałem na podstawie informacji z pierwszej ręki, czyli książki R. Brykowskiego Łemkowska drewniana architektura cerkiewna w Polsce, na Słowacji i Rusi Zakarpackiej, wyd. Ossolineum, Wrocław 1986.

Zanim to napisałem, bartolomeo skrótowo odpowiedział na Twoje wątpliwości. Rozszerzając jego wypowiedź: gdyby obedrzeć z budynku szalunek, zobaczyłbyś bryłę babińca o konstrukcji zrębowej, na której posadowiona jest wieża (a nie jest ona wysoka) o konstrukcji słupowej.

Z cerkwi bezwieżowych, które wymieniłeś, ta w Jaworniku to po pierwsze nie istnieje, po drugie, była niemal identyczna, jak w Radoszycach, czyli była „wieżowa”.

Wniosek: drewniane cerkwie są piękne, niezależnie od tego, do której szufladki je znawcy powkładają.

Przepraszam, że się tyle nagadałem, ale od trzech miesięcy nic nie pisałem na forum i byłem strasznie „wyposzczony”

[LoneCavalier]

Wielkie dzięki. Teraz sprawa jest klarowna.

Nie znalazłem też przykładów dwóch innych typów cerkwi łemkowskich, mianowicie:
północno - zachodni - obecność wieży od strony zachodniej i trzech namiotowych dachów z hełmami ponad wszystkimi komponentami cerkwi, zbudowanymi na planie czworoboku; dzieli sie na warianty:
- starszy (klasyczny typ cerkwi łemkowskiej): szersza nawa, zróżnicowana wysokość trzech członów, wieża usytuowana w zachodniej części babińca (ale może zajmować całą jego powierzchnię), wieże baniaste
- młodszy: nawy i babińce są wydłużone, pojawia się zakrystia

powszechny (schyłkowy) - koniec XVIII i XIX w. - dachy dwuspadowe, przykryte baniastymi hełmami nad nawą i prezbiterium, we wnętrzu stropy są płaskie

Jakie moglibyście w Biesach podać flagowe przykłady powyższych trzech typów/podtypów?


Zastanawia mnie jeszcze czy można wskazać jakieś przewodnie i bardzo wyraziste różnice między cerkwiami bojkowskimi a łemkowskimi?

Spotkałem się z takim zestawieniem jak poniżej. Czy uznalibyście je za w pełni prawidłowe i pełne?

Różnice między architekturą bojkowską (Bieszczadów) a łemkowską (Beskidu Niskiego).
- łemkowskie mają bardziej szpiczaste i chudsze kopuły, łamane w pionie wielokrotnie
- dzwonnica - bojkowskie (są dwa typy bojkowskich: wieżowy i bezwieżowy) w typie bezwieżowym (przeważający) mają oddzielną dzwonnicę niewkomponowaną w bryłę cerkwi, łemkowskie mają wieżę-dzwonnicę przed babińcem (jako odrębną budowlę w linii wejścia do cerkwi)
- w bojkowskich: wokół budowli zadaszenie wsparte na wysuniętych belkach zrębu - rysiach (rysie - ozdobne, wystające belki zrębu)

[Wojtek Pysz]

Nie znalazłem też przykładów dwóch innych typów cerkwi łemkowskich, mianowicie:
północno - zachodni [....]
- starszy
- młodszy
powszechny (schyłkowy)
Jakie moglibyście w Biesach podać flagowe przykłady powyższych trzech typów/podtypów?

Oj, to chyba chodziłeś po górach z zamkniętymi oczami
Wariant starszy: Powroźnik (chyba najstarszy), Świątkowe obie, Rychwałd, Pętna, Śnietnica, Tylicz, Czarna, Bielanka, Krempna, Wysowa, Muszynka, Wołowiec i parę innych a na Słowacji Bodrużal, Prikra, Mirola i parę innych. Czyli to są te najnajnajbardziej klasyczne cerkwie łemkowskie. Sporym błędem jest próba znalezienia ich w Bieszczadach Młodszy to: Piorunka, Milik, Bałucianka, Leszczyny, Bartne, Berest, Jastrzębik, Hańczowa i parę innych a na Słowacji Hunkovce i pewnie coś jeszcze. Też nie szukaj w Bieszczadach. A, jeszcze typ schyłkowy, czyli taki trochę „popsuty”: Zdynia, Polany, Złockie, Czyrna i coś tam jeszcze.
Może w którymś przypadku nie trafiłem, ale znaczna większość powinna się zgadzać.
I większość z nich znajdziesz w tych zagadkach. Oczywiście, bez "klasyfikacji brykowskiej".

Zastanawia mnie jeszcze czy można wskazać jakieś przewodnie i bardzo wyraziste różnice między cerkwiami bojkowskimi a łemkowskimi?

Ja mam taką praktyczna radę: Pojedź do Smolnika nad Sanem i obejrzyj dokładne cerkiew. Ze wszystkich stron. Przy okazji zrób zdjęcia i notatki. Potem zrób to samo na przykład w Światkowej Wielkiej. I już nie będziesz musiał czytać czternastu opracowań.
Dla leniwych: można udać się do skansenu w Sanoku i obejrzeć cerkiew z Grąziowej i z Ropek.

[LoneCavalier]

Dzięki. Kończę właśnie teoretyczne przygotowanie do zwiedzania w Biesach.

A jeśli jesteśmy przy skansenie w Sanoku...

Skoro bojkowską cerkiew z Grąziowej zaliczamy do stylu archaicznego, to jak usytuować należałoby bojkowską cerkiew cerkiew św. Onufrego z Rosolina?

"Na oko" wygląda na konstrukcję o wiele wcześniejszą od tej z Grąziowej, chyba że taki wygląd był spowodowany jakimiś innymi czynnikami, o których rzadko piszą.

[Wojtek Pysz]

"Na oko" wygląda na konstrukcję o wiele wcześniejszą od tej z Grąziowej, chyba że taki wygląd był spowodowany jakimiś innymi czynnikami, o których rzadko piszą.

Tak, ta cerkiew jest trochę inna od pozostałych. A te inne czynniki, to prawdopodobnie, pierwotne przeznaczenie świątyni dla obrządku rzymsko-katolickiego. Stąd taki układ architektoniczno-przestrzenny.

[Slav]

Czy rozwiązanie tej zagadki sprawi Wam trudność?DSCN2015.jpg

[asia999]

Tak mi się wydaje, ze to molenna w Wodziłkach.
?

[Slav]

Zagadka rozwiązana

[Wojtek Pysz]

[....] molenna w Wodziłkach.?

A jeśli ktoś chce wejść do molenny, musi się wykapać w bani:
http://ciekawe.tematy.net/2006/suwalki/IMG_3395.html
Brudnych nie wpuszczają Tak było 10 lat temu, może teraz wpuszczają?