Przebieg akcji przesiedleńczej w 1951 według protokołów Delegatury Pełnomocnika Rządu w Ustrzykach Dolnych
Plan przygotowanej Akcji Przesiedleńczej obejmującej ludność powiatu Hrubieszowskiego i Tomaszowskiego
Po przyjętej przez nasz rząd korekcie granic w 1951 roku zorganizowano specjalną agendę rządową, której głównym celem było zaplanowanie i przeprowadzenie akcji przesiedleńczej pod nazwą ,, Akcja Hrubieszowsko – Tomaszowska” popularnie zwana ,,Akcją H – T”. Ustrzyki Dolne i ich okolice przeżyły kolejną akcję wysiedleńczą, a tych od wybuchu II wojny światowej w 1939 było kilka. Pierwszą zostali objęci mieszkający na tych terenach koloniści niemieccy, później wysiedlano ludność Żydowską objętą hitlerowskim programem zagłady, jeszcze później wysiedlano miejscowych Polaków w celu uchronienia ich przed grasującymi oddziałami UPA w końcu w okresie akcji ,, Wisła” wysiedlono pozostałych Ukraińców, Łemków i Rusinów. Ziemia bieszczadzka w czasie jednej dekady zmieniła zupełnie swoje oblicze nie tylko pod względem gęstości i charakteru osadnictwa ale także pod względem swojej wielonarodowej, przedwojennej społeczności. Zostało całkowicie zniszczone podłoże etniczne i kulturowe tych terenów związane z wielonarodowym i wieloreligijnym charakterem osadnictwa związanego z tym terenem przez wieki i rozwijającym się aż do wybuchu II wojny światowej . Wiele nawet dosyć dużych i zaludnionych wsi przestała w ogóle istnieć. Na wysiedlonym terenie Ustrzyk Dolnych i okolicznych wsiach zorganizowano w październiku 1951 r. Delegaturę Pełnomocnika Rządu do Spraw Przesiedlenia .
Na obradach członków i pracowników delegatury rozwiązywano wiele problemów oraz modyfikowano plan akcji przesiedleńczej, podejmowano próby rozwiązywania wynikających
w czasie trwania akcji problemów i niejasności, przedstawiano też sprawozdania z pracy członków Delegatury odpowiedzialnych za realizację różnych aspektów całej akcji.
Powołując się na informację zamieszczone w tych protokołach spróbuję przedstawić przebieg akcji przesiedleńczej widziany oczyma ówczesnej władzy, ludzi i instytucji odpowiedzialnej za zorganizowanie i przeprowadzenie przesiedlenia ludności objętej Akcją H-T, w żadnym jednak przypadku nie jest to obraz odpowiadający pełnej rzeczywistości i wydarzeniom tamtego okresu widzianych oczami samych ludzi dotkniętych akcją przesiedleńczą, dlatego też siłą rzeczy akcja przesiedlenia przedstawiona, nie będzie wizją obiektywną lecz wizją stworzoną przez ówczesny aparat władzy.
W posiedzeniach powołanej Delegatury w okresie akcji przesiedleńczej uczestniczyły następujące osoby:
Dyrektor Prezydium Rady Ministrów – ob. Morawski
I Sekretarz Komitetu Wojewódzkiego w Rzeszowie – ob. Rogowski,
Pełnomocnik Rządu – ob. Barszczewski,
Delegaci Resortowi – ob. Rógala, ob. Siwek, ob. Konieczny, ob. Nowakowski, ob. dr. Barlicki, ob. Kanalski, ob., Rogowiecki, ob.. Walewski, ob. Plamarczyk,,ob. Kędzierski, ob. Dybko, ob. Gazdowicz, ob. Tańcula, ob. Mielniczek, ob. Błażejowski, ob. Janczura, ob. Czapliński i inni.